TÜM YÖNLERİYLE BAZI ALACAKLARIN YENİDEN YAPILANDIRILMASINA İLİŞKİN KANUN TEKLİFİ

27/1/2023 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi 31/1/2023 tarihinde Meclis Plan ve Bütçe Komisyonunda kabul edilmiştir.

Kanun teklifi önceki yapılandırma kanunlarına çok benzemektedir. Genel anlamda birçok konuyu içeren oldukça kapsamlı bir yapılandırma kanunu teklifidir. Teklifin önceki Kanunlardan farklı yönleri de bulunmaktadır. Genel kurul aşamasında teklifte değişiklikler olabilecektir.

Hali hazırdaki haliyle Kanun Teklifiyle ilgili öne çıkan hususları dikkatinize sunuyoruz.

1- KANUNUN KAPSAMI

Yapılandırmaya konu alacakların ait olduğu idareler;

- Hazine ve Maliye Bakanlığı,

- Ticaret Bakanlığı,

- Sosyal Güvenlik Kurumu,

- İl Özel İdareleri,

- Belediyeler,

- Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı (YİKOB)

• Yapılandırmaya konu alacaklar; esas itibarıyla 31/12/2022 tarihi dikkate alınarak belirlenmiştir.
• Gelir veya kurumlar vergisinde 2021 yılı ve önceki vergilendirme dönemleri (2022’de beyannamesi verilen) kanun kapsamında olup 2022 vergilendirme dönemi (2023’de beyannamesi verilen) kapsamda değildir. 2022 yılının geçici vergi dönemleri de kapsam dışındadır.
• KDV ve stopajda ise Kasım/2022 dönemi beyannameleri ve önceki dönemler kapsam dahilindedir.
• Vergiler, vergi cezaları, idari ve adli para cezaları, gümrük vergileri ve idari para cezaları, sigorta primleri, topluluk sigortası primleri, emeklilik keseneği ve kurum karşılığı, işsizlik sigortası primi, sosyal güvenlik destek primi ile bu alacaklara ilişkin her türlü faiz, zam, gecikme zammı, gecikme faizi, cezai faiz, gecikme cezası gibi fer'i alacaklar kapsama alınmıştır.

Bu idarelerin 6183 sayılı Kanun kapsamında takip ve tahsil edilen diğer alacakları ile belediyelerin, su, atık su ve katı atık gibi alacakları da Kanun kapsamındadır.

• İşletmede mevcut olduğu hâlde kayıtlarda yer almayan ya da kayıtlarda yer aldığı hâlde işletmede bulunmayan emtia, makine, teçhizat, demirbaşlar ile kasa mevcudu ve ortaklardan alacakların beyanına ilişkin düzenlemeler kanunda yer almaktadır.
• Kanun kapsamında Yİ-ÜFE aylık değişim oranları: 31/12/2004 tarihine kadar toptan eşya fiyatları endeksi (TEFE) aylık değişim oranları, 1/1/2005 tarihinden itibaren üretici fiyatları endeksi (ÜFE) aylık değişim oranları, 1/1/2014 tarihinden itibaren yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) aylık değişim oranları, 1/11/2016 tarihinden itibaren aylık %0,75 oranı (bu Kanunun yayımlandığı ay dâhil)

2- KESİNLEŞMİŞ ALACAKLAR

• Kanunun yayımı tarihi itibarıyla vadesi geldiği hâlde ödenmemiş olan ya da ödeme süresi henüz geçmemiş bulunan; vergiler ve vergi cezaları, idari para cezaları, 6183 sayılı Kanuna göre takip edilen alacaklar, gümrük vergileri ve idari para cezaları ile bu alacaklara ilişkin her türlü faiz, zam, gecikme zammı, gecikme faizi, gecikme cezası gibi fer'i alacaklar yapılandırılmaktadır.
• İhtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine tahakkuk eden alacaklar da bu kapsamdadır.
• Her bir taşıt için Kanun kapsamında ödenecek olan motorlu taşıtlar vergisi, taşıta ilişkin idari para cezaları ile geçiş ücretinin en az %10'unun ödenmesi şartıyla taksit ödeme süresince fenni muayene izni verilecektir.
• Madde hükmünden yararlanmak isteyen borçluların maddede belirtilen diğer şartların yanı sıra dava açmamaları, açılmış davalardan vazgeçmeleri ve kanun yollarına başvurmamaları gerekmektedir.

3- KESİNLEŞMEMİŞ VEYA DAVA SAFHASINDA BULUNAN ALACAKLAR

• Kanunun yayımı tarihi itibarıyla ilk derece yargı mercileri nezdinde dava açılmış ya da dava açma süresi henüz geçmemiş olan ikmalen, re'sen veya idarece yapılmış vergi tarhiyatları ile gümrük vergilerine ilişkin tahakkukların yapılandırılmaktadır.
• Ayrıca Kanunun yayımı tarihi itibarıyla ilgisine göre istinaf veya temyiz süreleri geçmemiş ya da istinaf/itiraz veya temyiz yoluna başvurulmuş ya da karar düzeltme talep süresi geçmemiş veya karar düzeltme yoluna başvurulmuş olan ikmalen, re'sen veya idarece yapılmış vergi tarhiyatları ile gümrük vergilerine ilişkin tahakkuklar da madde kapsamındadır.
• Maddeye göre ödenecek alacakların tespitinde esas alınacak olan en son karar, tarhiyata/tahakkuka/idari yaptırım kararına/ecrimisile ilişkin ihbarname/düzeltme ihbarnamesine yönelik verilen ve Kanunun yayımı tarihinden önce taraflardan birine tebliğ edilmiş olan karardır.

A. Dava Açılmış veya Dava Açma Süresi Geçmemiş Alacaklar

B. İstinaf/İtiraz/Temyiz/Karar Düzeltme Yoluna Başvurulmuş ya da Başvuru Süresi Geçmemiş Alacaklar

4- İNCELEME VE TARHİYAT AŞAMASINDA BULUNAN ALACAKLAR

• Kanunun kapsadığı dönemlere ilişkin olarak Kanunun yayımı tarihinden önce başlandığı hâlde tamamlanamamış olan vergi incelemeleri ile takdir işlemlerinin tamamlanmasından sonra, tarh edilen vergilerin yapılandırılması bu madde kapsamındadır.
• Kanunun kapsadığı dönemlere ilişkin olarak, Kanunun yayımı tarihinden önce pişmanlık talebiyle veya izaha davet kapsamında verilip, ödeme yönünden şartların ihlal edildiği beyannameler ile kendiliğinden verilen beyannameler için kesilen ve bu Kanunun yayımı tarihi itibarıyla tebliğ edilmemiş olan vergi cezaları hakkında bu madde hükümleri uygulanır.
• Asla bağlı olan vergi cezalarının tahsilinden vazgeçilebilmesi için verginin Kanunun yayımı tarihinden önce ödenmiş olması veya Kanunun 2. maddesine göre ödenmesi şarttır.

5- MATRAH ARTIRIMI

2018, 2019, 2020 ve 2021 yılları, gelir vergisi, kurumlar vergisi, KDV ve kanunda yer alan türden gelir ve kurumlar vergisi stopajları kapsamdadır.

A. Gelir Vergisi

B. Kurumlar Vergisi

C. Gelir ve Kurumlar Vergisi Stopajı

D. Katma Değer Vergisi

• Matrah artırımında bulunulan yıllara ait zararların %50’si, 2022 ve izleyen yıllar kârlarından mahsup edilemez.
• Başvurunun son günü 30/4/2023, ilk taksitin son günü ise 31/5/2023 tarihidir.
• Vergiler peşin ödenebileceği gibi; 12 taksit 12 ayda da ödenebilir. 12 taksit için katsayı 1,09'dur. Vergiler ilk taksit ödeme süresinde peşin ödenirse vergiden %10 indirim yapılır.
• Matrah ve vergi artırımında bulunulan yıllar ve vergi türleri için (Gelir, Kurumlar, KDV, Stopaj) inceleme ve tarhiyat yapılmaz. Ancak Gelir, Kurumlar ve KDV iadelerine yönelik inceleme yapılabilir.
• Matrah artırımında bulunan mükelleflerin devam eden vergi incelemeleri Kanunun yayımını izleyen 7 iş günü sonuçlandırılamaz ise incelemeye devam edilemez.
• İncelemesi bu süre içinde tamamlananlarda, inceleme raporunun vergi dairesi kayıtlarına intikalinden önce matrah artırımında bulunulursa, rapordaki tarhiyat matrah artırımı dolayısıyla hesaplanan vergiden mahsup edilir. Geriye kalan tutarın % 50'si Kanunun 4. maddesi kapsamında taksitlendirilir, diğer yarısı terkin edilir.
• Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunları uyarınca kâr dağıtımına veya ana merkeze aktarılan tutara bağlı ödemeler üzerinden yapılması gereken vergi tevkifatı hükümlerine istinaden, söz konusu fıkra kapsamında matrahlarını artıranların, kurumlar vergisi yönünden de matrah artırımında bulunmaları şarttır.
• Gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin beyan ettikleri matrahları artırmaları hâlinde, daha önce tevkif yoluyla ödemiş oldukları vergiler, artırılan matrahlar üzerinden hesaplanan vergilerden mahsup edilebilir.
• Artırıma esas alınan tutar, yıl içinde verilen KDV beyannamelerinde gösterilen "hesaplanan katma değer vergisi"nin yıllık toplamıdır. Hesaplanan KDV, indirimlerden önceki vergi tutarıdır.
• Mükelleflerin sorumlu sıfatıyla verdikleri KDV beyannameleri için madde hükmünden yararlanamaz. Ayrıca, sorumlu sıfatıyla beyan edilen vergiler, vergi artırımına ilişkin yıllık toplam tutarın hesabında dikkate alınmaz.

6- İŞLETME KAYITLARININ DÜZELTİLMESİ

•  Kanun’la birlikte işletmelere, kayıtların düzeltilmesi suretiyle gerçek duruma uygun hale getirilmesi imkânı tanınmaktadır. Uygulamadan faydalanmak isteyen mükellefler en geç 30/4/2023 tarihine kadar (bu tarih dâhil) kadar bağlı oldukları vergi dairelerine başvurabilirler.
• Emtia, makine, teçhizat ve demirbaşlarla ilgili olan uygulamadan; serbest meslek erbabı, ferdi ticari işletmeler, adi ortaklıklar, kollektif şirketler, adi komandit şirketler ile sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları, dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler ve iş ortaklıkları dâhil gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri yararlanabilir. Kayıtlarda yer aldığı halde işletmede mevcut olmayan kasa mevcudu ile ortaklardan alacakların beyanıyla ilgili olan uygulamadan ise sadece bilanço esasına göre defter tutan kurumlar vergisi mükellefleri yararlanabilecektir.

A- İşletmede mevcut olduğu halde kayıtlarda yer almayan emtia, makine, teçhizat ve demirbaşlar

• İşletmeler, işletmelerinde mevcut olduğu hâlde kayıtlarında yer almayan emtia, makine, teçhizat ve demirbaşları, kendilerince veya bağlı oldukları meslek kuruluşunca tespit edilecek rayiç bedelle 30/4/2023 tarihine kadar vergi dairesine bildirerek defterlerine kaydedebilir.
• Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler tarafından bu değerler üzerinden özel karşılık hesabı açılır. Aktife kaydedilen emtialar ayrı bir özel hesapta; makine, teçhizat ve demirbaşlar bir başka ayrı özel hesapta takip edilir.
• Emtia için ayrılan karşılık, ortaklara dağıtılması veya işletmenin tasfiye durumlarında sermayenin bir unsuru sayılarak vergilendirilmez.
• Makine, teçhizat ve demirbaşlar ise envantere kaydedilerek ayrılan karşılık birikmiş amortisman addolunur.
• İşletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler bildirime konu olan emtiayı defterlerinin gider kısmına satın alınan mal olarak kaydedeceklerdir.
• Beyan edilen emtia/kıymetin tabi olduğu oranların yarısı (%9, %4, %0,5) esas alınarak KDV hesaplanır ve sorumlu sıfatıyla beyan edilerek, 30/4/2023 tarihine kadar ödenir.
• Makine, teçhizat ve demirbaşlara ilişkin olarak bu uygulama kapsamında ödenmiş olan KDV indirilemez. Emtia üzerinden ödenen KDV ise genel esaslara göre indirilir, ancak iadeye konu edilemez.
• Bu uygulama kapsamında makine, teçhizat ve demirbaşlar için KDV Kanunu 9/2 maddesi uyarınca belgesiz mal bulundurulması veya belgesiz mal satılmasına yönelik yaptırımlar uygulanmaz.
• Beyan edilecek malların ÖTV’ye tabi olması halinde, bu malları beyan eden ve alış belgelerini ibraz edemeyen mükellefler, beyan tarihindeki miktarı ve emsal bedeli üzerinden geçerli olan ÖTV’yi ayrı bir beyanname ile 30/4/2023 tarihine kadar beyan ederek aynı süre içerisinde ödeyeceklerdir. Beyan edilerek ödenen ÖTV için vergi cezası kesilmez.
• Bildirime dâhil edilen kıymetler için amortisman ayrılmaz, kıymetlerin satılması hâlinde satış bedeli, bunların deftere kaydedilen değerinden düşük olamaz.

B- Kayıtlarda yer aldığı halde işletmede bulunmayan emtia makine, teçhizat ve demirbaşlar

• İşletmeler; kayıtlarında yer aldığı hâlde işletmelerinde mevcut olmayan emtia, makine, teçhizat ve demirbaşlarını, 30/4/2023 tarihine kadar (bu tarih dâhil), her türlü vergisel yükümlülüklerini yerine getirmek suretiyle kayıt ve beyanlarına intikal ettirebilirler.
• İşletmeler bahse konu kıymetleri fatura düzenlemek ve her türlü vergisel yükümlülüklerini yerine getirmek şartıyla;

- Emtialar bakımından aynı nev’iden emtialara ilişkin cari yıl kayıtlarına göre tespit edilen gayrisafi kâr oranını,

- Makine, teçhizat ve demirbaşlar bakımından kendilerince veya bağlı oldukları meslek kuruluşunca tespit edilecek rayiç bedellerini,

dikkate alarak kayıt ve beyanlarına intikal ettirebileceklerdir.

• Gayrisafi kâr oranının cari yıl kayıtlarına göre tespit edilemediği hallerde, mükellefin bağlı olduğu meslek odalarının belirleyeceği oranlar esas alınır.
• Yukarıda açıklanan şekilde, faturalanan ve yasal defterlere kaydedilen emtia, makine, teçhizat ve demirbaşlar ile ilgili işlemler normal bir satış işlemi olarak değerlendirilir, karı beyan edilir ve vergisi ödenir.
• Kayıtlarda yer aldığı hâlde işletmede mevcut olmayan bahse konu kıymetlere ilişkin faturada ilgili kıymetin tabi olduğu oranda KDV hesaplanır. Bu kapsamda ödenmesi gereken KDV, ilk taksit beyanname verme süresi içinde, diğerleri takip eden birinci ve ikinci ayda olmak üzere 3 eşit taksitte ödenir.
• Bu uygulama kapsamında geçmişe yönelik vergi cezası ve gecikme faizi uygulanmaz.

C- Kasa ve ortaklardan alacaklar hesaplarının düzeltilmesi

• İşletmeler, 31/12/2022 tarihi itibarıyla düzenlenen bilançolarda görülmekle birlikte işletmede bulunmayan;

- Kasa mevcutlarını,

- İşletmenin esas faaliyet konusu dışındaki işlemleri dolayısıyla (ödünç verme ve benzer nedenlerle ortaya çıkan) ortaklardan alacaklı bulunulan tutarlar ile ortaklara borçlu bulunduğu tutarlar arasındaki net alacak tutarları,

- Bunlarla ilgili diğer hesaplarda yer alan işlemlerini,

30/4/2023 tarihine kadar vergi dairelerine beyan ederek kayıtlarını düzeltebilirler.

• Bu şekilde beyan edilen tutarlar üzerinden %3 oranında hesaplanan vergi, beyanname verme süresi içinde ödenir.
• Ödenen vergiler, gelir veya kurumlar vergisinden mahsup edilmez; beyan edilen tutarlar ve ödenen vergiler, kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak kabul edilmez.
• Beyan edilen tutarlar nedeniyle ilave bir tarhiyat yapılmaz.

7- YAPILANDIRMAYLA İLGİLİ DİĞER KONULAR

• Genel olarak kanunda yer alan başvuru tarihi 30/4/2023 tarihidir. İlk taksit ödemesi 31/5/2023 tarihidir. Cumhurbaşkanı Kanunda öngörülen başvuru ve ilk taksit ödeme sürelerini bir aya kadar uzatmaya yetkilidir.
• Aylık taksitler halinde 12, 18, 24, 36 veya 48 eşit taksitte imkânı bulunmaktadır.
• İnceleme ve tarhiyat aşamasında bulunanlarda ödemeler aylık 12 taksittir.
• 12 taksit (12 ay) için 1,09; 18 taksit (18 ay) için 1,135; 24 taksit (24 ay) için 1,18; 36 taksit (36 ay) için 1,27; 48 taksit (48 ay) için 1,36 oranında katsayı hesaplanır.
• Tercih edilen taksit süresinden daha uzun bir sürede ödeme yapılması mümkün olmadığı hâlde daha kısa sürede ödeme yapılması mümkün olup, bu takdirde ödenecek tutar ilgili katsayıya göre düzeltilecektir.
• İlk iki taksit ödeme süresi içinde peşin ödenirse katsayı uygulanmaz.
• İlk taksit ödeme süresi içinde ödenmesi durumunda; Yİ-ÜFE’nin %10'u ödenir, kalan %90'lık kısım silinir.
• Ödenmesi gereken taksitlerden birinci ve ikinci taksitlerin ödeme sürelerinde ödenmek koşuluyla, kalan taksitlerden; bir takvim yılında en fazla üç taksitin süresinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi hâlinde Kanun hükümlerinin ihlal sayılmaz.
• Kanunun 5. maddesi kapsamında (matrah artırımı) taksitli ödeme seçeneği tercih edilmiş olması ve birinciyle ikinci taksitin ödeme sürelerinde ve tam ödenmesi koşuluyla, kalan taksitlerden süresinde ödenmeyen veya eksik ödenenlerin son taksiti izleyen ayın sonuna kadar hesaplanacak geç ödeme zammı ile birlikte ödenmesi halinde bu Kanun hükümlerinden yararlanılır.
• 6183 sayılı Kanun ve ilgili kanunlar uyarınca tecil edilmiş ve tecil şartlarına uygun olarak ödenmekte olan borçlar, 7256 ve 7326 sayılı Kanunların 2 ve 7. maddelerine göre yapılandırılan ve ödemesi devam eden alacaklar, belirli bu Kanundan yararlanabilecektir.
• Kanun kapsamında yapılandırılan borçların, borç durumunu gösterir belgede yer almaması için bu borçların en az %10'unun ödenmiş olması şarttır.

8- TEKLİFTE YER ALAN DİĞER ÖNEMLİ DÜZENLEMELER

• Genç girişimcilerin kazançlarına sağlanan gelir vergisi istisnasının tutarı artırılmaktadır. Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 20’nci maddesinde düzenlenen ve belirli şartları sağlayan gerçek kişilerin faaliyete başladıkları takvim yılından itibaren üç vergilendirme dönemi süresince elde ettikleri kazançların 75.000 TL’ye kadarlık kısmına sağlanan istisna tutarı, gelir vergisi tarifesinin ikinci diliminde yer alan tutara bağlanmaktadır. Böylece istisna tutarının her yıl yeniden değerleme oranında güncellenmesi sağlanmış olacaktır. 2023 yılı kazançları için istisna tutarı 150.000 TL olarak uygulanacaktır.
• TOKİ’nin 31/12/2023 tarihine kadar (bu tarih dâhil) kadar yapacağı konut ve konutla birlikte ihale edilen yapım işlerine ihalelere yönelik alacağı ihale kararları ile yüklenicilerle arasındaki sözleşmelere damga vergisi istisnası getirilmektedir.
• KDV Kanunu’nun 29’uncu maddesinin üçüncü fıkrasına eklenen cümleyle, boru hatlarıyla taşınan doğalgaz, petrol ile elektrik telleriyle taşınan elektriğin ithalinde doğan KDV, beyan edilen KDV’nin ödemesinin beyannamenin verilmesi gereken sürenin sonuna kadar yapılması şartıyla ithalatın yapıldığı ayda indirim konusu yapılacaktır. Bu düzenleme, ithalatta indirim hakkının, ödemenin yapıldığı ayda kullanılması genel kuralının bir istisnasını oluşturmaktadır.
• Kurumlar vergisi mükelleflerinin iştirak hissesi alımı nedeniyle katlandıkları finansman giderlerinin (faiz, kur farkı, komisyon vb.) gider yazılması kuralı, KVK’nun 19’uncu maddesi kapsamındaki vergisiz devir ve birleşme hallerinde devralan açısından da geçerli hale getirilmektedir.
• Kanun Teklifi ile bir taşınmaz üzerindeki ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) işlemlerinde, pay sahiplerinden alınması gereken tapu harcının (devir ve iktisap bedeli üzerinden her iki taraftan binde 20) nispi harcın asgari tutarının asgari maktu harçtan düşük olması nedeniyle asgari maktu harç alınması durumlarında, devir ve iktisap sayısı ne olursa olsun devir eden ve devir alanın her birinden bir kez harç alınması düzenlenmektedir. Bu düzenleme ile uygulamada ortaya çıkan gereksiz sayıdaki işlem hacminin azaltılarak işlemlerin pratik, kolay ve makul maliyetle yapılması hedeflenmiştir.
• 2012’de çıkarılan Kanun ile (6360 sayılı) büyükşehir belediye sınırları içerisindeki köy tüzel kişilikleri kaldırılarak mahalleye dönüştürülmüştü. Bu düzenleme ile “köy” statüsünden “mahalle” konumuna geçen yerlerdeki emlak için sağlanan emlak vergisi muafiyeti otomatik olarak ortadan kalkığı için geçici düzenlemeler ile bu yerlerdeki emlak muafiyeti 31/12/2022 tarihine kadar uzatılmıştı. Kanun Teklifi ile bu tarih 31/12/2025 olarak yeniden belirlenmektedir. Bu yerlerdeki geçici muafiyet kapsamına Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca alınan vergi, resim, harç ve katılım payları da dâhildir.
• Kanun Teklifi ile Arge ve tasarım merkezi ile teknoloji geliştirme bölgeleri dışında, teşvik kapsamında çalışılabilecek süreye ilişkin Cumhurbaşkanına verilen %75’e kadar artırma yetkisi %100’e çıkarılmaktadır. Ayrıca, Cumhurbaşkanına bu yetkisini meslek gruplarına göre de kullanabilecek.

Saygılarımızla

Vizyon Grubu

Ek: Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi (TBMM’ye sunulan hali)