Yönetim kurulu, şirketin yalnızca geçmiş performansını değerlendiren veya alınmış kararları denetleyen bir organ değildir. Asıl işlevi, şirketin geleceğine yön vermek; kaynakların nerede ve nasıl kullanılacağını, hangi risklerin üstlenilebileceğini ve hangi fırsatların değerlendirileceğini sorgulamaktır. Bunun için yönetimin önüne gelen bilgileri değerlendirmesi, kararların ekonomik sonuçlarını görmesi ve gerektiğinde farklı seçenekleri tartışması gerekir. Vergi de bu kararların sonuçlarını doğrudan etkileyen, ancak çoğu zaman yönetim kurulunun gündeminde yeterince yer bulamayan bir konudur.
Vergi, yönetim kuruluna ne zaman geliyor?
Şirketinizde vergi konusunun yönetim kuruluna en son ne zaman ve hangi nedenle geldiğini düşünün. Bir vergi incelemesi mi başlamıştı? Beklenen KDV iadesi mi gecikmişti? Bir yatırımın veya varlık satışının ardından öngörülmeyen bir vergi yükü mü ortaya çıkmıştı?
Bu durumlarda kurulun gündemine gelen konu, çoğunlukla ortaya çıkmış bir sorunun çözümüdür. Oysa vergi yönetiminin asıl değeri, karar henüz alınmadan seçenekleri ve sonuçlarını görünür kılmasında ortaya çıkar.
Vergi; fiyatlamayı, yatırımın getirisini, finansman maliyetini, ortaklara dağıtılabilecek kârı ve şirketin nakit akışını etkiler. Bu nedenle yalnızca mali işler bölümünün takip edeceği teknik bir konu olarak ele alınması, yönetimin karar verirken ihtiyaç duyduğu resmin eksik kalmasına yol açar.
Yönetim kurulunun görevi, şirketin vergi yaklaşımını ve kabul edebileceği riskin sınırlarını belirlemek, bu yaklaşımı mümkünse yazılı bir vergi politikasıyla somutlaştırmak ve önemli konuların zamanında gündeme gelmesini sağlayacak işleyişi kurmak olmalıdır.
Mevzuatın açık olmadığı bir konuda hangi gerekçelerle hareket ediliyor? Sağlanan vergi avantajı, üstlenilen riske değer mi? İşlem beklenen ekonomik sonucu üretmezse şirketin karşılaşacağı yük ne olur? Bu soruları yanıtlamak teknik bilgi gerektirir. Ancak bu değerlendirmeler sonucunda verilecek karar, yönetim kurulunu doğrudan ilgilendirir.
Kurulun önünde nasıl bir vergi gündemi olmalı?
Her yönetim kurulu toplantısında uzun bir vergi sunumu yapılmasına gerek yok. Şirketin büyüklüğüne ve faaliyetlerine göre, örneğin üç aylık dönemlerde sunulacak kısa bir değerlendirme önemli bir başlangıç olabilir.
Ancak bu değerlendirme, yalnızca gerçekleşen vergi ödemelerini ve toplam vergi yükünü göstermekle sınırlı kalmamalı; verginin şirketin nakit akışı üzerindeki etkilerini, beklenen vergi yükümlülüklerini, iade alacaklarını, yararlanılan teşvik ve istisnaları, olası vergisel riskleri ve bu risklere karşı alınan önlemleri de ortaya koymalıdır.
Öncelikle verginin nakit akışına etkisi görülmelidir. Kurumlar vergisinin yanı sıra KDV, stopaj, ÖTV, gümrük ve damga vergisi gibi kalemlerin bütçe üzerindeki etkisi ve beklenen değişiklikler birlikte değerlendirilmelidir.
KDV pozisyonu ayrıca üzerinde durulması gereken bir gündem maddesidir. Devreden KDV neden büyüyor? İade alacakları ne kadar sürede tahsil ediliyor? Gecikmenin nedeni belge ve süreç eksikliği mi, yoksa işlemin niteliği mi? Bilançoda taşınan büyüklüğün finansman maliyeti nedir? Bu sorular, KDV’yi salt bir muhasebe ve vergi konusu olmaktan çıkarıp işletme sermayesi meselesine dönüştürür.
Vergi incelemeleri ve davalar değerlendirilirken yalnızca uyuşmazlığın tutarına odaklanılmamalıdır. Olası vergi, ceza ve faiz yükünün yanı sıra bunların ne zaman ödeneceği ve şirketin nakit akışına nasıl yansıyacağı da dikkate alınmalıdır. Ayrıca, inceleme konusu işlemlerin diğer dönemlerde de uygulanıp uygulanmadığı değerlendirilmelidir. Çünkü bir döneme ilişkin vergi eleştirisi, şirketin yıllardır sürdürdüğü bir uygulamanın ve gelecekte doğabilecek vergisel risklerin de yeniden gözden geçirilmesini gerektirebilir.
Teşvik ve istisnalarda, sağlanan avantaj kadar bu avantajın koşullarının korunup korunmadığı da önemlidir. Yatırım, istihdam veya faaliyet koşullarındaki bir değişiklik, daha önce yararlanılan avantajların kaybına yol açabilir.
Grup içi işlemler de transfer fiyatlandırması kuralları çerçevesinde düzenli olarak değerlendirilmelidir. Ortaklar cari hesapları, şirketler arası finansman, hizmet bedelleri ve teminatlar gibi işlemlerde, uygulanan fiyat ve koşulların emsallere uygunluk ilkesine göre belirlenmesi önem taşır. Bu işlemlerin zaman içinde alışkanlıkla yürütülmesi, fiyatlandırma ve belgelendirme yönünden vergisel riskler doğurabilir.
Yatırım, satın alma, birleşme, bölünme, gayrimenkul satışı ve kâr dağıtımı gibi önemli kararların vergisel etkisi de kurul gündeminde bulunmalıdır.
Bu gündemi kim hazırlayacak?
Yönetim kurulunun doğru soruları sorması kadar, önüne doğru bilginin gelmesi de önemlidir. Bu noktada CFO veya mali işler yöneticisi belirleyici bir rol üstlenir.
CFO’dan beklenen, yönetim kuruluna taşınacak konuları şirketin bütçesi, nakit akışı ve stratejisiyle ilişkilendirerek anlatmasıdır. Bu nedenle sunum şu sorulara cevap vermelidir: Konu nedir? Şirket neden etkileniyor? Tutar ve zamanlama nedir? Hangi seçenekler var? Yönetim kurulundan hangi karar bekleniyor?
Muhasebe ve vergi birimlerinin hazırladığı veriler bu değerlendirmelerin temelini oluşturur. Sağlıklı bir değerlendirme ve karar için verilerin güncel, doğru ve tutarlı olması önemlidir.
YMM veya vergi danışmanı, önemli vergisel konulardaki değerlendirmelerini, alternatifleri ve belirsizlikleri açıkça ortaya koyarak yönetim kurulunun karar süreçlerine katkı sağlamalıdır. Bu katkının en etkili olduğu nokta, sorunlar ortaya çıktıktan sonra çözüm üretmek değil, olası riskleri önceden görerek şirketi zamanında yönlendirmektir. Önemli konularda ise YMM veya vergi danışmanının, gerektiğinde yönetim kurulu toplantısına davet edilerek görüş ve değerlendirmelerini doğrudan kurulla paylaşması, karar sürecinin niteliğini güçlendirecektir.